Lá an Dreoilín

Déantar ceiliúradh ar Lá an Dreoilín in áiteanna ar fud na hÉireann ach is tréine an nós in iarthar na tíre, in áiteanna i gContae Luimnigh agus i gCiarraí chomh maith le réimsí de Bhaile Átha Cliath agus de Ghaillimh.

Baineann diamhracht leis an ócáid mar gheall ar chultúr agus nósanna ársa a bheith á gcumasc le chéile le nósanna nua-aimseartha ann ionas gur eascair ceiliúradh ón gcumasc sin lena mbaineann uathúlacht agus iléagsúlacht; cuimsítear ceol, amhránaíocht, damhsa, feisteas, paráid, amharc-ealaín, rannpháirtíocht an phobail agus dea-thoil carthanachta.

Téann stair Lá an Dreoilín chomh fada siar agus gur deacair a rá go cruinn cathain a cuireadh tús leis. Tháinig sé chun cinn ar dtús i rith ré na págántachta agus tá sé tagtha anuas trína oiread sin glúnta faoin tráth seo gur deacair gnéithe áirithe den cheiliúradh a mhíniú maidir lena mbunús, cé gur léir tionchar ó chórais éagsúla creidimh agus cultúir le ceiliúradh de chineálacha atá gaolmhar le Lá an Dreoilín ar fáil i dtíortha eile de chuid na hEorpa, deisceart na Fraince agus an Ghailís sa Spáinn mar shampla.

'Cleamairí” a thugtar in áiteanna ar 'lucht an dreoilín' agus is minic an ceann feadhna gléasta i bhfeisteas cosúil le capall ionas go dtugtar 'an capall maide' ar an bpearsa sin. Caitear dua mór le feisteas tuí agus an ceol a ullmhú don lá. Nuair a thagann dreamanna éagsúla de lucht an dreoilín trasna ar a chéile 26 th Nollaig, is minic go dtarlaíonn cath idir na capaill, rud a chuirfeadh a dtarlaíonn i rith an Mardi Gras in New Orleans i gcuimhne do dhaoine.

Ceol traidisiúnta na hÉireann an cineál ceoil a bhíonn á sheinm ar Lá an Dreoilín agus cuireann sin go mór le scléip na hócáide. Is minic amhrán traidisiúnta a chanadh lena ngabhann an curfá “Dreoilín, Dreoilín rí na nÉan, Lá Fhéile Stiofáin do ghabadh é. fionnadhIs mór é a mhuintir agus is beag é fhéin. Agus dá mbeadh gunna agam chaithfinn é.” Rinne Liam Clancy taifeadadh ar leagan den amhrán sin sa bhliain 1955 agus choinnigh banna as Baile Átha Cliath, Lankum, beo é le taifeadadh sa bhliain 2019.

Bailíonn lucht an dreoilín airgead ar mhaithe le carthanas agus d'fhéadfadh sciar airgid a bheith á chruinniú freisin do dhamhsa an dreoilín a bhíonn ar siúl laethanta beaga tar éis Lá an Dreoilín féin mar cheiliúradh ar a fheabhas a d'éirigh le hiarrachtaí lucht an dreoilín.

Is lá mór sa bhliain shóisialta Lá an Dreoilín ag an bpobal in áiteanna go leor ar fud na hÉireann i ndáil leis na nósanna uathúla agus an léiriú spleodrach ar ghnás na nglúnta go léir, nithe atá á bhfí de dhlúth agus d'inneach ina chéile i gcomhthuiscint agus i gcomhchaidreamh an phobail.

Sa lá atá inniu ann, tá cleachtas Lá an Dreoilín á chleachtadh go coitianta i gcomharsanachtaí ar fud na hÉireann, go háirithe i réimsí d'iarthar agus d'iardheisceart na tíre. In iarthar Chiarraí, bíonn fáilte roimh chuairteoirí agus turasóirí páirt a ghlacadh sa cheiliúradh agus is cinnte go maireann cuimhne láidir acusan a dhéanann ar ghné faoi leith den chultúr.

Is iad is tábhachtaí de lucht an chleachtais na daoine sin a eagraíonn na cruinnithe ullmhúcháin roimh ré, a dhéanann an feisteas, a chleachtann an ceol, a réitíonn sóláistí don lá, a chuireann cóir taistil ar fáil do lucht an dreoilín más i mbus nó i gcarr sin, agus a chaitheann a gcuid ama, a gcuid airgid agus a gcuid fuinnimh le beartaíocht de chuid phobal na háite agus ar son phobal na háite ar fud na hÉireann.

Is léiriú ar chleachtas na linne seo an ceiliúradh a dhéantar ar an dreoilín ar an Sráidbhaile i gContae Chiarraí. Déanann isteach is amach le 30 duine taisteal i mbus ar fud an pharóiste, an grúpa ag dul isteach i dtithe ósta agus i dtithe cónaithe mar a bhfáiltíonn daoine óga agus daoine aosta araon go ríméadach roimh an ngrúpa. Is minic a dhéantar trácht ar na seanlaethanta a bhí agus a luaitear a shásta atáthar go bhfuil an nós á choinneáil beo i gcónaí. Bíonn daoine freisin atá sa cheantar le haghaidh na Nollag agus bíonn spleodar cheiliúradh an dreoilín ar an bhfón acusan ag dul abhaile dóibh agus a gcuimhne ar an ócáid á aithris acu do dhaoine eile.

Baineann gné an phobail go huile agus go hiomlán le Lá an Dreoilín agus bíonn fáilte roimh an uile dhuine páirt a ghlacadh ann nó suí siar agus taitneamh a bhaint as an seó. Bíonn leanaí ag cleachtadh ar a gcuid uirlisí ceoil ó thús na bliana go mbeidh siad in ann ceol agus máirseáil trí na bailte in éineacht leis an ngrúpa ar an lá mór. Bíogann an teach ósta nuair a thagann grúpa isteach de lucht an dreoilín agus bíonn beagán iomaíochta i gcónaí idir na compántais éagsúla maidir lena gcuid ceoltóirí agus damhsóirí, feabhas an fheistis agus seachas aon ní eile; an chraic Bíonn éagsúlachtaí beaga ar an gcleachtas ó áit go chéile ar fud na tíre cé go bhféadfadh gur mionléiriú a bhíonn in áiteanna ar an gcleachtas ina steillbheatha i mbailte de leithéid Dhaingean Uí Chúis i gCorca Dhuibhne, áit a mbraitear nósanna Lá an Dreoilín a bheith i mbarr a maitheasa agus caomhnú an traidisiún ina ábhar mórtais, mar a léirítear go maith in ‘The Wrenboys of Dingle’ le MacDonagh (1983).

Tarlaíonn nósanna an dreoilín a chur chun cinn ar bhealach an-nádúrtha atá saor go hiomlán ar mhargaíocht de chineál ar bith nó ar chur i láthair teagascúil, Déantar a chur ar aghaidh mar a dhéantar cleachtas ar bith eile atá ina dhlúthchuid den chultúr a chur ar aghaidh; trí leanúint den chleachtas féin. Ar aon dul le teanga a thógtar ón gcliabhán, baineann sé leis an dúchas agus bíonn líofacht ann gnóthaithe sula dtuigtear a mhalairt a bheith ar fáil. Cé go bhféadfadh cleachtais eile agus deiseanna nua-aimseartha a bheith ina mbaol do nósanna Lá an Dreoilín, bíonn fonn ar an nglúin óg é a choinneáil ar bun mar gheall ar an stádas faoi leith maidir le féiniúlacht an cheantair.

Is léiriú air sin an t-athbheochan le blianta anuas ar lá an dreoilín sa Sráidbhaile i gContae Chiarraí. Níos mó ná cúig bhliana ó shin, shocraigh an tUasal Ciarán Fitzgerald (RIP) agus roinnt cairde dá chuid, a bhíodh páirteach ar feadh na mblianta i Lá an Dreoilín i mbaile eile in aice láimhe, go raibh sé in am nós an dreoilín a athbheochan ar an Sráidbhaile. Mar gheall ar na gnáth-athruithe déimeagrafaíochta maidir leis an daonra faoin tuath, bhí daichead bliain agus níos mó caite ó bhí Lá an Dreoilín cheana ar an Sráidbhaile. Baineadh úsáid as na meáin shóisialta, agus as an gcogar i gcluais, eagraíodh cruinnithe agus bhí grúpa lárnach 20 duine as an Sráidbhaile ag cromadh ar pháirt a ghlacadh i Lá an Dreoilín.

An tUasal Fitzgerald a roghnaíodh le dul i bpáirt an chapaill, bheadh air feisteas trom a chaitheamh ar feadh dhá uair a chloig déag. Thángthas ar cheann an chapaill a bhíodh in úsáid ar Lá an Dreoilín sa Sráidbhaile daichead bliain roimh ré agus nuair a cuireadh na cosa faoi d'éirigh go hiontach leis an gcéad Lá an Dreoilín ar an Sráidbhaile le ceathracha bliain agus níos mó agus cruinníodh cistí a raibh géarghá leo do charthanais fhiúntacha.

Cumann Dreoilín an tSráidbhaile, Caisleán Ghriaire, Co. Chiarraí